تنفس در هوای «بهار کتاب»

رهبر معظم انقلاب از سی و دومین نمایشگاه کتاب تهران بازدید کردند، به همین مناسبت دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت الله العظمی خامنه ای در گفت و گویی با علیرضا مختارپور دبیر کل نهاد به بررسی ناگفتههایی از حضور رهبر انقلاب در نمایشگاه کتاب و توصیهها و دغدغههای ایشان پرداخته است.

حضرت آیتالله خامنهای دوشنبه نهم اردیبهشتماه ۹۸است که رهبر انقلاب در آن حاضر شدهاند. ایشان در هر دورهای بنا به اقتضائات آن دوره و محتوای کتابها، مطالب و توصیههایی را در جریان این بازدیدها خطاب به ناشران، غرفهداران، مدیران فرهنگی و مردم ارائه دادهاند. در طول این بیست و دو دورهی بازدید که صورت گرفته، ایشان سه تعبیر مهم در مورد این نمایشگاه به کار بردند. یک تعبیر را در سال ۷۳ به کار بردند و نمایشگاه بینالمللی کتاب تهران را «باشگاه فرهنگی» نامیدند. در سال ۷۵ نمایشگاه بینالمللی کتاب را «بهار کتاب» لقب دادند و در سال ۷۷ نمایشگاه بینالمللی کتاب را «میعاد سالانهی اهل فرهنگ و ادب و هنر» نام نهادند. از همین سه عنوان کلی که ایشان بر این پدیدهی مهم فرهنگی مرتبط با کتاب استفاده کردند، میشود نقش کتاب را و تأثیر کتاب را از نظرشان برداشت کرد.

چهار هدف حضور در باشگاه فرهنگی
همچنین، بهطور کلی با بررسی بیانات رهبر انقلاب میتوان چهار هدف را در مورد بازدیدهای ایشان از این نمایشگاه در نظر گرفت:
اولین هدف آشنایی و مواجهه با آخرین آثار منتشره در کشور هست. اعم از تألیف و ترجمه و کتابهای مختلف در حوزههای تخصصی و عمومی و همینطور کتابهای اختصاصی اقشار مختلف.

دومین هدف اطلاع از وضع مدیریت نشر، صنعت نشر، مسائلی که معمولاً ناشران، نویسندگان، مترجمین، ویراستاران، کسانی که در نمایشگاه هستند با آن درگیرند و در جریان بازدید با ایشان درمیان میگذارند.

سومین مسئله که خود ایشان بارها یادآوری کردند حضورشان را در نمایشگاه به مقصود و به منظور تأکید بر اهمیت کتاب و کتابخوانی در کشور برای همهی اقشار جامعه میدانند. ایشان نه از سالهای اخیر که از سالهای دور بر اهمیت کتابخوانی و ضرورت مطالعه در جامعه تأکید کردند. غیر از سبک زندگی ایشان که در تمام دورانها همواره با مطالعهی کتابها همراه بوده و در خاطرات ایشان -که اخیراً هم یک جلد از خاطرات دوران زندان و تبعید ایشان منتشر شده- توجه و آشنایی و انس با کتاب و کتابخانه و ترجمه و تألیف و مطالعه را میشود به خوبی دید. بنابراین سومین هدف ایشان آنطور که خودشان ایراد کردند، تأکید بر اهمیت کتابخوانی و مطالعه در جامعه است.

و چهارمین منظور و هدف را ارائهی تذکرات، توصیهها و رهنمودهایی به مدیران فرهنگی کشور و مسئولان حوزهی نشر خصوصاً مسئولان و مدیران هر دورهی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی دانستند. که در هر دوره در انتهای بازدید، در طول بازدید و یا بعد از اتمام بازدید، جلسات دیگری را اختصاص دادند به اینکه تذکرات و توصیههای خودشان را نسبت به وضع کتاب و نشر به مدیران فرهنگی جامعه بیان کنند.

توصیههای حرفهای به اهل نشر
در جریان بیست و دو بازدیدی که رهبر انقلاب از نمایشگاه کتاب، توصیهها و صحبتهایی شنیدنی با اهل کتاب، نویسندگان، ناشران، متصدیان غرفهها و مدیران فرهنگی وجود دارد که البته گفتن آنها در این مجال کوتاه نمیگنجد؛ اما به چند نکته اشاره میکنم:

متخصص کتاب
اولین نکته این است که کسانی که در طول این بازدیدها با ایشان همراه بوده یا از محتوای صحبتهای رهبر انقلاب با غرفه داران و نویسندگان مطلع میشدند، به یک نکته اذعان دارند و آن تسلّط و آشنایی فوقالعادهی حضرت آیتالله خامنهای به عرصههای مختلف نشر است؛ عرصههایی اعم از کتابها، نویسندگان، مترجمین و حتی ناشرین.

«چاپ اول را خواندهام»...
گاه دیده شده که ایشان از آشنایی خودشان با نویسندگان و ناشران قدیمی یاد کردند وجویای احوال ناشر از فرزندان وی شدهاند؛ گاه درباره سابقهی چاپ کتابها نکاتی را اشاره کردهاند؛ مثلاً در همین سال گذشته یکی از ناشران -که متصدیاش فرد جوانی بود- کتابی را به حضرت آیتالله خامنهای نشان داد که ما این کتاب را جدیداً تجدید چاپ کردیم. ایشان فرمودند که بله این کتاب را من دقیقاً پنجاه سال پیش خواندم. یا در یکی از دورهها یکی از ناشران، کتاب دور دنیا در هشتاد روز از ژولورن را عرضه میکند و رهبر انقلاب میگویند بله من در جوانی این کتاب را برای دورهای که آموزش زبان طی میکردم، به زبان اصلی دیدهام. در مورد بعضی از نویسندگان و مترجمینی که از دنیا رفتهاند رهبر انقلاب یادشان را به نیکی در نمایشگاه گرامی داشتند و به خاطراتشان -مثلاً با مرحوم احمد آرام، مرحوم ابوالحسن نجفی و ...- اشاره کردند و به ذکر خاطرهای از این شخصیتها پرداختهاند. درباره برخی دیگر از نویسندگان، به ویراست قبلی کتابشان اشاره کردند، مثلاً در چند سال گذشته در یک کتابی که ترجمهی یکی از آثار کلاسیک ادبیات روسیه بود و چاپ جدید آن ارائه شد خدمت ایشان، گفتند که من ترجمهی دیگری از آنرا که قبل از پیروزی انقلاب اسلامی منتشر شده بود خواندهام.

کدام تولستوی؟!
بارها اتفاقات جالبی هم در طول این بازدیدها افتاده است. مثلاً در یکی از بازدیدها، متصدی غرفهی یکی از ناشران -که اتفاقاً از ناشران باسابقهی کشور هم هست اما این متصدی از متصدیان جوان این انتشارات بود- کتابی را به رهبر انقلاب عرضه کرد و گفت که این کتاب را ما اخیراً منتشر کردیم. حضرت آقا تبسمی کردند و گفتند بله این کتاب تجدید چاپ است و چاپ اول آن مربوط به بیش از ۴۵ سال پیش است و من همان نسخه را در همان زمان مطالعه کردهام و دربارهاش مطالبی گفتهام. در دورهای دیگر، در یک غرفهای از متصدی آن پرسیدند که شما کتابی از آلکس تولستوی را دارید؟ و آن متصدی، کتابی از لئوتولستوی صاحب کتاب جنگ و صلح را معرفی کرد. در حالی که منظور رهبر انقلاب، الکسی تولستوی، نویسندهی کتاب گذر از رنجها بود و بعد هم ایشان اشاره کردند که آن کتاب را در سالهای قبل از پیروزی انقلاب اسلامی دیدهاند.

مطالبه برای ترویج کتابخوانی
توصیه به ترویج کتابخوانی یک نکتهی مهم دیگر است که رهبر انقلاب همواره در طول حضورشان در نمایشگاه کتاب، خصوصاً از مدیران نمایشگاه و به مدیران فرهنگی، مطالبه میکنند : «تأکید من بر ترویج مطالعه و کتابخوانی است. نه کتاب خریدن صِرف و نخواندن کتاب. مهم آن است که ما کتاب خواندن را ترویج بدهیم و توصیه بکنیم.»

* به قلبم فشار میآید...
ایشان یک بار در جریان بازدید از نمایشگاه کتاب فرمودند که «من گاهی اوقات از اینکه مردم ما کم مطالعه میکنند یا اصلاً سبک مطالعه را بلد نیستند قلبم به فشار میآید». ببینید این تعبیر، تعبیر خیلی مهم و حساسی است. رهبر انقلاب در این جایگاه و با این مشغلهی کلان حکومتی، ناراحتی خودشان را از اینکه چرا مردم ما یا مطالعه نمیکنند یا اصلاً سبک مطالعهی درست را بلد نیستند با این تعبیر ابراز میکنند و چنین تأثری دارند. چرا که این مسئله را تا این حد مهم میدانند.